Becamex TP.HCM hạ Thanh Hóa ở Cúp Quốc gia: khi tiền bạc viết lại thứ tự hạng đấu

Phút 34, quả phạt góc bên cánh phải. Võ Hoàng Minh Khoa đặt bóng, lùi ba bước, mắt dán vào vùng 5m50 chứ không nhìn vào đám đông trước mặt. Đường bóng anh sắp thực hiện sẽ uốn ngược hướng xoay người của hàng thủ Thanh Hóa. Thủ môn phải chọn hướng ra, và anh chọn sai. Bóng vào lưới. Tôi đã xem lại pha bóng đó bảy lần, và lần nào cũng dừng ở khung hình trước khi bóng rời chân người đội trưởng. Khoảng mười một giây trước cú đá, tuyến phòng ngự đội chủ nhà đứng lệch nhau gần hai mét theo trục dọc. Một sai số nhỏ, đủ để cầu thủ tấn công đón bóng ở tư thế thoải mái. Bàn thắng ấy đến từ một bài tập đã được dựng đi dựng lại trên sân tập. Ai vẫn muốn giữ ý rằng Thanh Hóa thua vì kém duyên, cứ giữ. Nhưng nên đọc phần sau trước khi khẳng định. Cúp Quốc gia là giải loại trực tiếp, nơi một đội hạng Nhất có thể đối đầu một đội V.League 1 mà không cần bảng xếp hạng làm trung gian. Becamex TP.HCM bước vào với tư cách đội vừa rớt hạng mùa trước, hiện chơi ở giải hạng dưới. Thanh Hóa bước vào với tư cách đội chủ nhà ở V.League 1. Đọc đến đây, phần lớn khán giả đã có sẵn kết luận trong đầu: đội hạng trên thắng, đội hạng dưới học hỏi. Bảng xếp hạng tồn tại chính là để người ta tin vào thứ tự đó. Hai dữ kiện phá vỡ thứ tự ấy ngay từ trước khi bóng lăn. Becamex TP.HCM sở hữu đội hình được đầu tư mạnh, với ngoại binh chất lượng và một tiền đạo đang khoác áo đội tuyển quốc gia Việt Nam là Nguyễn Trần Việt Cường. Thanh Hóa vừa thoát khỏi một cuộc khủng hoảng tài chính và đang vật lộn trong cuộc chiến trụ hạng. Một bên có tiền, có tiền đạo đội tuyển, có huấn luyện viên Gerard Albadalejo. Một bên vừa qua cơn bĩnh tiền, đội hình mỏng, chắt chiu từng khoản chi. Hạng đấu nói một đằng, cấu trúc đội hình nói một nẻo. Đó là câu chuyện thật của trận đấu này, và của một nền bóng đá đang để đồng tiền quyết định thứ tự nhanh hơn ban tổ chức kịp điều chỉnh. Ở tuổi 69, tôi đã thấy trước kiểu trận này quá nhiều lần để còn ngạc nhiên. Màn hình tivi không nói dối, chỉ có người ngồi sau nó tự lừa mình. Trước hết là cách Becamex chọn thế trận. Họ chủ động nhường quyền kiểm soát bóng, chấp nhận bỏ trống khu vực giữa sân, dồn đội hình phòng ngự quanh vùng cấm 16m50. Trên màn hình, đó là hình ảnh một khối phòng ngự thấp, hai tuyến co lại, cự ly giữa các cầu thủ không quá mười mét. Người xem gọi đó là thủ tiêu cực. Tôi gọi đó là lựa chọn đúng cho hoàn cảnh. Bóng đá hiện đại mê số liệu, nhưng số liệu không biết sợ hãi. Một đội hạng dưới chẳng sợ mất bóng ở giữa sân nếu họ đã quyết định sẽ không giữ bóng. Becamex không tranh chấp tuyến giữa. Họ để Thanh Hóa cầm bóng, và chờ đúng hai khoảnh khắc mà mọi đội cửa trên đều lộ điểm yếu: bóng chết và chuyển đổi trạng thái. Bàn đầu tiên là bóng chết. Quả phạt góc phút 34 không phải cú treo bổng thông thường. Đường bóng uốn ngược hướng di chuyển của hàng thủ, buộc thủ môn rời vạch trong tình huống quyền quyết định không còn thuộc về anh. Khi thủ môn buộc phải chọn, hậu vệ mất phương hướng. Một pha bóng như thế cần ba thứ: người đá chính xác, người chạy đúng điểm, và một hàng thủ chưa được huấn luyện đủ về tình huống ấy. Becamex có hai thứ đầu. Thanh Hóa thiếu thứ thứ ba. Bàn thứ hai, phút 83, là chuyển đổi trạng thái. Việt Cường phá bẫy việt vị bằng cách di chuyển ngược hướng trước khi bóng được chuyền, xuất phát từ tuyến hai rồi bứt tốc đúng lúc hàng thủ Thanh Hóa dâng lên. Kỹ năng ấy không thuộc về một tiền đạo hạng Nhất. Nó thuộc về một tiền đạo đội tuyển quốc gia, người được huấn luyện để đọc thời điểm dâng của hàng phòng ngự đối phương. Nói cho rõ: Becamex thắng vì chọn đúng hai bài và tập đủ kỹ để thực hiện chúng. Phía bên kia, vấn đề của Thanh Hóa mang tính cấu trúc. Đội chủ nhà cầm bóng nhiều, đẩy đội hình lên cao, chiếm lĩnh khu vực một phần ba cuối sân. Cầm bóng nhiều không đồng nghĩa tạo được cơ hội. Muốn phá một khối phòng ngự thấp, đội bóng cần ít nhất một trong ba công cụ: một cầu thủ rê bóng qua người ở trung lộ, một mẫu tiền đạo làm tường quay lưng vào khung thành, hoặc những pha đổi cánh liên tục để kéo giãn chiều ngang khối phòng ngự. Trận này, Thanh Hóa không thể hiện rõ công cụ nào. Khi đã thua trước, đội chủ nhà buộc phải dâng cao hơn nữa. Đó là lúc trận đấu khép lại về mặt chiến thuật. Mỗi mét hàng thủ dâng lên thêm một mét khoảng trống phía sau cho Việt Cường và các mũi chạy nội. Từ hiệp hai, Becamex chơi đúng như kế hoạch đề ra từ đầu, thậm chí dễ thở hơn. Giờ đến phần tôi có thể sai. Mẫu một trận không đủ để kết luận về bản chất của bất kỳ đội bóng nào. Tôi không có xG, không có PPDA, không có số pha dứt điểm hay bản đồ vị trí dứt điểm. Tất cả những gì có trong tay là cấu trúc đội hình và hai khoảnh khắc. Ai khẳng định mạnh mẽ hơn thế đang bán cho bạn thứ họ không sở hữu. Cách truyền thông đóng khung kết quả này cũng đáng nghi. Việc Thanh Hóa bị loại sớm được mô tả là có thể tốt cho đội bóng, vì đội chủ nhà sẽ dồn toàn lực cho cuộc chiến trụ hạng. Đó là ngôn ngữ quản lý kỳ vọng. Khi lịch thi đấu được rút gọn, trận tiếp theo ở giải quốc nội trở thành phép thử thật. Nếu Thanh Hóa thua tiếp, câu chuyện thoát cúp có lợi sẽ bị đọc lại theo hướng khác. Becamex cũng mang một rủi ro riêng: phụ thuộc. Bàn đầu đến từ bài bóng chết, bàn sau đến từ đôi chân Việt Cường. Gặp một hàng thủ tổ chức tốt hơn và một hậu vệ đủ nhanh bám Việt Cường, Becamex sẽ cần phương án khác. Phương án đó chưa xuất hiện trong trận này. Thấy rồi mới tin, và tôi thấy một điều đơn giản. Ở bóng đá Việt Nam lúc này, hạng đấu mô tả thực tế trên sân chậm hơn khoảng một mùa giải. Trong bốn đến sáu vòng tới, kết quả của Thanh Hóa ở V.League 1 sẽ quyết định cách người ta đọc lại chính trận cúp này. Còn Becamex, nếu vẫn ghi bàn từ bóng chết và những mũi chạy của Việt Cường, thứ hạng của họ ở giải hạng Nhất sẽ trả lời câu hỏi mà bảng xếp hạng V.League 1 đang trả lời sai.