Vieira về Dakar: chiếc ghế trống của Mane và chu kỳ bốn năm bắt đầu từ một cuộc điện thoại

Trên tường phòng họp báo ở Dakar, danh sách 29 cái tên được in ra, dán lại, rồi đọc lên thành tiếng. Không ai khoanh tròn khoảng trống. Sadio Mane vắng mặt. Patrick Vieira đứng trước hàng micro, nói chậm, và điều đầu tiên ông kể về đội tuyển Senegal lại là một cuộc điện thoại cá nhân.

Tôi xem buổi công bố ấy vào lúc nửa đêm giờ Osaka, đèn bàn vàng, cốc cà phê đã nguội từ lâu. Cái cách một huấn luyện viên mới dùng chữ "trở về nhà" để mô tả một bản hợp đồng bốn năm khiến tôi ngồi thẳng dậy. Trong bóng đá, người ta hiếm khi nói về nhà khi đang ký giấy tờ. Người ta nói về dự án, về tầm nhìn, về mục tiêu. Vieira nói về cha mẹ mình, những người sinh ra ở Dakar, về việc cả gia đình và lịch sử của ông thuộc về nơi này. Rồi ngay sau đó, ông xác nhận người đội trưởng biểu tượng của đội sẽ không có mặt trong đợt tập trung đầu tiên.

CUỘC TRỞ VỀ VÀ BẢY GƯƠNG MẶT MỚI

Vieira năm nay 50 tuổi. Ông sinh tại Dakar và rời Senegal sang Pháp khi lên tám. Chủ tịch Liên đoàn bóng đá Senegal, Abdoulaye Fall, gọi việc bổ nhiệm này là "điều cần thiết tuyệt đối" cho đội tuyển quốc gia — một cách nói cho thấy áp lực đang dồn về phía ban lãnh đạo, sau khi Senegal vẫn giữ được vị thế hàng đầu châu lục nhưng chưa tìm ra được con đường dài tiếp theo. Chu kỳ mà Vieira nhận là bốn năm, hướng tới năm 2030.

Phát biểu của ông tại buổi lễ mang đúng cái giọng của một người đã cân nhắc rất lâu trước khi nhận lời. Ông nói rằng dẫn dắt đội tuyển này, với ông, là một cuộc trở về nhà hơn là một bước ngoặt trong sự nghiệp. Ông nhấn mạnh quyết định đến từ cảm xúc chứ không phải từ tiền bạc, và cam kết toàn tâm cho kỳ vọng rất cao của người hâm mộ Senegal.

Danh sách 29 cầu thủ mà ông công bố không phải một cuộc đại phẫu. Nó giống một ca chỉnh hình hơn. Bảy gương mặt lần đầu được triệu tập, trải đều trên ba tuyến: trung vệ Sadibou Sane của Monaco, hậu vệ cánh Lamine Sy của Auxerre, tiền đạo Pape Moussa Fall của Metz. Ở khung gỗ, sau khi Edouard Mendy tuyên bố giải nghệ quốc tế, Vieira gọi tới bốn thủ môn, trong đó có hai cái tên lần đầu khoác áo đội tuyển: Ngagne Demba Thiam của Monza và Mamour Ndiaye của Saint-Etienne.

"Điều quan trọng là không bắt đầu lại từ con số không," Vieira nói. "Tôi sẽ không đập bỏ mọi thứ hay ném tất cả ra ngoài cửa sổ, mà là giữ gìn những gì đã đạt được và bắt đầu một chu kỳ bốn năm."

DANH SÁCH 29 NGƯỜI THẬT SỰ TIẾT LỘ ĐIỀU GÌ

Đọc một danh sách triệu tập luôn thú vị hơn đọc một bản thông cáo. Bản thông cáo nói về ý định. Danh sách nói về niềm tin. Ở đây, niềm tin của Vieira nằm ở khung thành trước tiên.

Bốn thủ môn trong một đợt tập trung ngắn là con số bất thường. Nó cho thấy ông không muốn chọn người thay Mendy bằng cách loại trừ, mà muốn dựng lên một cuộc cạnh tranh thật sự kéo dài nhiều năm. Ngagne Demba Thiam và Mamour Ndiaye đến từ hai môi trường rất khác nhau — Serie A và Ligue 1 — nhưng cùng ở độ tuổi đủ trẻ để chu kỳ bốn năm có ý nghĩa. Thủ môn số một của Senegal trong năm 2030 nhiều khả năng đang nằm trong danh sách này, và Vieira muốn nhìn thấy họ tập cạnh nhau trước khi quyết định.

Một lớp nghĩa khác nằm ở địa lý của các suất triệu tập. Monaco, Auxerre, Metz, Saint-Etienne, Monza. Đây là bản đồ của những cầu thủ Senegal đang chơi ở tầng giữa của bóng đá châu Âu — nơi các học viện vẫn đào tạo ra những trung vệ cao, những hậu vệ cánh biết lên bóng và những tiền đạo biết chạy chỗ. Việc Vieira gọi thẳng những cái tên đó lên đội tuyển, thay vì chờ họ nổi ở một câu lạc bộ lớn hơn, là tín hiệu cho thấy ông muốn kiểm soát quá trình phát triển của họ.

Rồi đến cấu trúc. Senegal dưới thời Vieira sẽ phải trả lời một câu hỏi mà đội bóng này mang theo suốt nhiều năm: khi không có Mane, hàng công đứng trên chân ai?

Đó là lý do phần quan trọng nhất của buổi họp báo nằm ở cuộc điện thoại. Vieira cho biết Mane gặp một vấn đề thể lực nhẹ và sẽ trở lại ở đợt tập trung kế tiếp. Có thể đọc thông tin đó theo hai hướng. Một hướng đọc: đây là ca chấn thương nhỏ, mọi thứ bình thường. Hướng đọc còn lại: lần đầu tiên sau nhiều năm, đội tuyển Senegal phải ra sân mà không có phương án dự phòng mang tên Mane, và điều đó buộc Vieira phải dựng một hệ thống khác ngay từ trận đầu.

Điểm mấu chốt về mặt chiến thuật: Senegal không thiếu nhân sự, Senegal thiếu một cơ chế tạo ra bàn thắng khi tuyến giữa không còn người giữ nhịp quen thuộc. Bảy tân binh, bốn thủ môn và một danh sách mở rộng là cách Vieira mua thời gian cho cơ chế đó.

Lịch thi đấu không cho ông nhiều thời gian. Senegal mở màn vòng loại AFCON 2027 gặp Mozambique tại Maputo ngày 25 tháng 9, bốn ngày sau làm khách trước Ethiopia ngày 29 tháng 9, rồi khép lại đợt tập trung bằng trận giao hữu với Comoros ở Marseille ngày 4 tháng 10. Ba trận trong mười ngày, hai chuyến đi xa, một trận sân trung lập. Không có chỗ cho những thử nghiệm dài hơi.

GÓC NHÌN NGƯỢC

Phản ứng của truyền thông có thể đoán trước. Tiêu đề sẽ xoay quanh Mane. Nhưng nếu đặt cạnh nhau, hai sự kiện trong cùng một ngày lại kể hai câu chuyện khác nhau: một đội tuyển đang loay hoay tìm người kế nhiệm ở khung thành, và một đội tuyển đang phải chứng minh rằng nó không còn phụ thuộc vào một chân sút đã bước qua tuổi ba mươi.

Có một cám dỗ chiến thuật mà tôi đã thấy lặp lại quá nhiều lần trong mười năm qua, và tôi vẫn giữ nguyên quan điểm về nó. Khi hàng phòng ngự bốn người bị xuyên thủng, phản xạ của rất nhiều huấn luyện viên là chuyển sang ba trung vệ. Đó thường là một cách mua bảo hiểm cho uy tín cá nhân hơn là một bước tiến về chiến thuật — thêm một trung vệ nghĩa là sai sót trở nên khó quy về một cá nhân hơn. Với Senegal, khi Sadibou Sane và một thế hệ trung vệ mới xuất hiện, áp lực chuyển sang sơ đồ ba hậu vệ sẽ rất lớn. Nhưng đội bóng này chưa bao giờ thắng bằng sự thận trọng. Nó thắng bằng những pha lên bóng dọc biên và những tiền đạo dám chấp nhận rủi ro.

Điểm mù của ký ức tập thể Senegal nằm ở chỗ khác. Người ta nhớ chức vô địch AFCON, nhớ thế hệ vàng, nhớ những đêm Dakar tràn ra đường. Người ta ít nhớ rằng giữa những đỉnh cao ấy là những giải đấu mà Senegal bị loại vì không có phương án thứ hai trong tấn công. Dư âm của một chiến thắng thường lớn hơn chính chiến thắng đó, và nó che khuất những khoảng lặng cần được lấp. Ở Dakar, cái tàn hình của một thế hệ vẫn ngồi lại trên khán đài rất lâu sau tiếng còi, không chịu đổi màu áo.

Điều đáng chú ý: trong bảy tân binh của Vieira có những cầu thủ ở độ tuổi mà chu kỳ hướng tới 2030 sẽ là đỉnh cao sự nghiệp của họ. Đây là dấu hiệu rõ nhất cho thấy ông đang xây đội hình cho một giải đấu chưa diễn ra, chứ không chỉ cho ba trận trong tháng Chín.

ĐIỀU CÒN LẠI SAU TIẾNG CÒI

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, có một quy luật khá ổn định: những đội tuyển vừa trải qua một cuộc chuyển giao huấn luyện viên thường chơi trận đầu tiên bằng bản năng, không phải bằng hệ thống. Bản năng đó có thể đủ để vượt qua Mozambique và Ethiopia. Nó sẽ không đủ vào tháng Một, khi các giải đấu lớn bắt đầu.

Mỗi đường chuyền là một câu thơ dang dở, và khung thành là trang giấy trắng — nhưng trang giấy đó chỉ trắng trong trận đầu tiên. Sau đó nó đã có vết.

Vieira đến Dakar với tư cách một người con trở về, và đó là một khởi đầu đẹp. Bóng đá không thưởng cho những khởi đầu đẹp. Nó thưởng cho những người biết giữ nhịp khi khán đài đã im. Ngọn lửa ấy vẫn cháy, chỉ là giờ nó biết cách thì thầm. Trong tiếng vỗ tay vắng lặng, tôi nghe rõ nhất trái tim của trận đấu.

Ba trận đấu, hai chuyến đi, một chiếc ghế trống bên cạnh Mane. Có những ký ức không cần bàn thắng để trở nên bất tử, và có những cuộc trở về không cần được chứng minh bằng một danh hiệu. Nhưng cũng có những chu kỳ bốn năm bắt đầu bằng một cuộc điện thoại, và kết thúc ở một nơi mà không ai trong chúng ta đoán được.